Projekt "TEMPUS FUGIT" - CZAS UCIEKA
Wyjątkowy i unikatowy na skalę światową symbol upływu czasu i przemijania...
WIRTUALNY SPACER
Tablica pamiątkowa przy wejściu na cmentarz
W dniu 20 września 2024 r., na terenie Cmentarza Komunalnego Podgórki Tynieckie w Krakowie odsłonięty został unikatowy na skalę światową pomnik upływu czasu i przemijania "TEMPUS FUGIT".
Podstawą dla tego pomnika jest przebiegająca przez cmentarz linia równoleżnika 50° N, wytyczona przez krakowskiego geodetę Mariusza Meusa. Wykorzystując zjawisko dryfu kontynentu ukazana jest skala ludzkiego życia w perspektywie setek i tysięcy lat - wieczności.
Pomnik powstał z okazji Międzynarodowej Konwencji Światowej Federacji Organizacji i Firm Pogrzebowych FIAT-IFTA w Krakowie (18-20 września 2024).
Przebieg równoleżnika 50° N przez cmentarz
Cmentarz Komunalny Podgórki Tynieckie w Krakowie jest wyjątkowy ze względu na swoją lokalizację. Otaczają go piękne Lasy Tynieckie, będące częścią Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego, a przez teren nekropolii przebiega równoleżnik 50° N! Naszą uwagę na tę znaczącą linię współrzędnych geograficznych już jakiś czas temu zwrócił geodeta Pan Mariusz Meus (znany jako Pan Południk). Równoleżnik 50° N jest doskonale widoczny na większości map i globusów, a wraz z krzyżującym się z nim południkiem 20° E w Kosocicach pozwala na łatwe odnalezienie Krakowa w wielkim świecie. Równoleżnik ten łączy Kraków z kilkoma znaczącymi miastami leżącymi na jego przebiegu: w Polsce są to Wodzisław Śląski, Tarnów i Rzeszów, a na świecie choćby Charków w Ukrainie, Winnipeg w Kanadzie, Moguncja w Niemczech i Praga w Czechach.
W oparciu o przebieg równoleżnika 50° N na Cmentarzu Komunalnym Podgórki Tynieckie powstał niezwykły pomnik upływu czasu i przemijania - oś czasu "TEMPUS FUGIT". Jest to unikatowy na skalę światową projekt łączący symbolikę miejsca z nieoczywistym dla niego obiektem geodezyjnym, jakim jest równoleżnik. Pomnik ten posiada dodatkowy niezwykły walor edukacyjny, dzięki zastosowaniu niezwykłego zjawiska geologicznego - dryfu kontynentów. Linia równoleżnika wpisana w kontekst miejsca stała się symbolem przemijania, ukazującym długość ludzkiego życia w perspektywie setek i tysięcy lat. Jest to jedyny tego typu projekt w Polsce, pierwsze oznaczenie równoleżnika 50° N w Krakowie i pierwsze oznaczenie linii współrzędnych geograficznych na terenie jakiejkolwiek nekropolii na świecie! Drugi taki obiekt, o podobnej formie - linia równoleżnika 52° N z siedmioma jego historycznymi pozycjami - istnieje jedynie na kampusie Uniwersytetu Technicznego w mieście Delft w Holandii.
Projekt "TEMPUS FUGIT" symbolicznie pokazuje skalę długości ludzkiego życia w kontekście historycznej skali upływu czasu; wieczności. A czyni to wskazując położenie równoleżnika 50° N na przestrzeni setek i tysięcy lat, w momentach wielu ważnych wydarzeń dziejowych. Ale jak to możliwe, że równoleżnik zmienia swoje położenie? Dzieje się tak za sprawą geologicznego zjawiska dryfu kontynentów: powolnego ruchu płyt tektonicznych, powodującego wędrówkę kontynentów względem globalnej siatki współrzędnych geodezyjnych (układu odniesień ITRF). Teren Cmentarza Komunalnego Podgórki Tynieckie przemieszcza się co roku o 2,65 cm w kierunku północno-wschodnim, na azymucie 54,3°. Tym samym, linia równoleżnika 50° N w układzie globalnym ITRF - domyślnie stała, nie związana fizycznie z powierzchnią Ziemi - w efekcie wędrówki kontynentu europejskiego, a wraz z nim Polski i Krakowa, względem terenu pozornie "cofa się" na południe o 1,55 cm rocznie: tyle wynosi składowa północ-południe wektora dryfu kontynentu w tym miejscu na Ziemi; odpowiednio, składowa wschód-zachód wynosi 2,15 cm rocznie.
Wobec tego, po 10 latach równoleżnik 50° N przebiegać będzie 15,5 cm na południe od swojej obecnej pozycji. Po 100 latach różnica wyniesie 1,55 metra; po tysiącleciu będzie to aż 15,5 metra... W ten sposób równoleżnik kreśli swoistą oś czasu na geologiczną skalę i pomnik "TEMPUS FUGIT" ukazuje ten wiekuisty ruch - niczym sam upływ czasu - na skalę przerastającą ludzkie pojęcie: niczym sama wieczność…
Ponieważ pomiary geodezyjne w Polsce wykonywane są w lokalnym, europejskim układzie odniesień ETRF89, dowiązanym do naszej płyty tektonicznej - aby w ten sposób zniwelować efekt dryfu kontynentu i jego wpływ na zmienność współrzędnych - wytyczony w nim przebieg równoleżnika 50° N w rzeczywistości odpowiada jego pozycji w terenie 1 stycznia 1989 roku, gdy układ europejski ETRF89 pokrywał się z globalnym układem odniesień geodezyjnych ITRF. Tym samym, aktualny (wrzesień 2024) przebieg globalnego równoleżnika 50° N w Krakowie znajduje się dokładnie 54,7 cm na południe od linii równoleżnika w obowiązującym w Polsce układzie ETRF89, w którym wykonano wytyczający go pomiar satelitarny na cmentarzu.
Przebieg równoleżnika 50° N na przestrzeni setek i tysięcy lat ukazuje jak krótkim epizodem w dziejach świata jest życie każdego człowieka. Dzięki osi czasu "TEMPUS FUGIT" można to zobaczyć na własne oczy. W okresie średniej długości życia człowieka w Polsce (według danych GUS z 2023 roku, Polacy żyją średnio 73,4 lat, zaś Polki 81,1 lat, co przeciętnie daje 77,3 lat) równoleżnik 50° N przemieszcza się o 119,4 cm! Taką też szerokość ma główny pas z ciemnego granitu, stanowiący obramowanie linii równoleżnika 50° N w układzie ETRF89. Łącznie jednak oś czasu "TEMPUS FUGIT" pokazuje aż 12 pozycji równoleżnika 50° N, w pozycjach z przeszłości, teraźniejszości ale i z przyszłości. Oto i historyczne pozycje przebiegu równoleżnika 50° N zaznaczone na Cmentarzu Komunalnym w Podgórkach Tynieckich w Krakowie.
Przebieg równoleżnika 50° N
na przestrzeni setek i tysięcy lat
2240 r.
Linia przyszłości
Kiedy 16 września 2240 r. kalendarz żydowski, liczący czas o biblijnego stworzenia świata, osiągnie rok 6000 (gdy nadejść ma Mesjasz aby dokonać sądu ostatecznego), równoleżnik 50° N będzie przebiegał 3 m 89 cm na południe od linii równoleżnika 50° N (ETRF89).
2135 r.
Linia przyszłości
Kiedy 7 października 2135 r. obserwowane będzie w Krakowie kolejne całkowite zaćmienie Słońca, trwające 51 sekund (poprzednie nastąpiło 26 czerwca 1424 i trwało 1 minutę 2 sekundy), równoleżnik 50° N będzie przebiegał 2 m 27 cm na południe od linii równoleżnika 50° N (ETRF89).
2025 r.
Linia teraźniejszości
W styczniu tego roku, w układzie odniesień ITRF, niezależnym od dryfu kontynentu europejskiego, równoleżnik 50° N przebiegał w tym miejscu. Co roku Kraków przemieszcza się o 2,65 cm na północny-wschód, toteż linia równoleżnika 50° N pozornie cofa się o 1,55 cm na południe. Rok za rokiem...
20 września 2024 roku, w dniu odsłonięcia pomnika "TEMPUS FUGIT", linia ta leżała 55 cm na południe od od linii równoleżnika 50° N (ETRF89).
1989 r.
Linia przeszłości
Kiedy 1 stycznia 1989 r. przyjęto europejski układ odniesień ETRF89, równoleżnik 50° N w nim wyrażony zajmował to samo położenie, co w globalnej siatce współrzędnych ITRF, niezależnej od ruchu płyt tektonicznych. Od tego czasu przemieszcza się wraz z Europą...
Stalowa szyna ma szerokość 1,5 cm, dystans rocznego dryfu równoleżnika, zaś okalający szynę ciemny pas o szerokości 119,4 cm odpowiada 77,3 latom dryfu kontynentu, czyli średniej długości życia przeciętnego Polaka.
1918 r.
Linia przeszłości
Kiedy 11 listopada 1918 r. zakończyła się I wojna światowa, a po 123 latach zaborów Polska odzyskała niepodległość jako republika II Rzeczpospolitej, równoleżnik 50° N przebiegał 1 m 08 cm na północ od linii równoleżnika 50° N (ETRF89).
1795 r.
Linia przeszłości
Kiedy 24 października 1795 r. dokonano III rozbioru Królestwa Polskiego, a miesiąc później abdykował Stanisław August Poniatowski, ostatni król I Rzeczpospolitej, równoleżnik 50° N przebiegał 2 m 98 cm na północ od linii równoleżnika 50° N (ETRF89).
1609 r.
Linia przeszłości
Kiedy 24 maja 1609 r. król Zygmunt III Waza na skutek pożaru pałacu królewskiego na Wawelu, dotąd mieszkający w pałacu w Łobzowie, przeniósł dwór z Krakowa do Warszawy, równoleżnik 50° N przebiegał 5 m 86 cm na północ od linii równoleżnika 50° N (ETRF89).
1410 r.
Linia przeszłości
Kiedy 15 lipca 1410 r. połączone wojska polskie, litewskie i ruskie pokonały siły zakonu krzyżackiego podczas bitwy na polach pod Grunwaldem, równoleżnik 50° N przebiegał 8 m 94 cm na północ od linii równoleżnika 50° N (ETRF89).
1257 r.
Linia przeszłości
Kiedy 5 czerwca 1257 r. książę Bolesław Wstydliwy wydał akt lokacyjny miasta Krakowa na prawie magdeburskim, wytyczając Rynek Główny i siatkę ulic Starego Miasta, równoleżnik 50° N przebiegał 11 m 30 cm na północ od linii równoleżnika 50° N (ETRF89).
966 r.
Linia przeszłości
Kiedy 14 kwietnia 966 r. pierwszy władca Polski, Mieszko I przyjął chrzest (rok wcześniej podróżnik Ibrahim ibn Jakub po raz pierwszy wspomniał w swojej relacji o Krakowie), równoleżnik 50° N przebiegał 15 m 80 cm na północ od linii równoleżnika 50° N (ETRF89).
476 r. n.e.
Linia przeszłości
Kiedy 4 września 476 r. germański wódz Odoaker zdetronizował ostatniego cesarza Imperium Zachodniorzymskiego, 13-letniego Flawiusza Romulusa Augustusa, równoleżnik 50° N przebiegał 23 m 37 cm na północ od linii równoleżnika 50° N (ETRF89).
5 r. p.n.e.
Linia przeszłości
Kiedy (prawdopodobnie) 25 grudnia 5 r. p.n.e. w Betlejem Judzkim narodził się Jezus, syn Józefa z Nazaretu i Maryi, uznawany za mesjasza i Boga w religiach chrześcijańskich, a za proroka w Islamie, równoleżnik 50° N przebiegał 31 m 33 cm na północ od linii równoleżnika 50° N (ETRF89).
753 r. p.n.e.
Linia przeszłości
Kiedy wedle legendy, 21 kwietnia 753 r. p.n.e. Romulus zabił brata Remusa i stał się pierwszym królem założonego przez siebie miasta Rzymu, równoleżnik 50° N przebiegał 42 m 33 cm na północ od linii równoleżnika 50° N (ETRF89).
1620 r. p.n.e.
Linia przeszłości
Kiedy nastąpiła erupcja wulkanu Thira na greckiej wyspie Santorini, która doprowadziła do kryzysu kultury Minojskiej i była źródłem mitu o Atlantydzie, równoleżnik 50° N przebiegał 55 m 73 cm na północ od linii równoleżnika 50° N (ETRF89).
2560 r. p.n.e.
Linia przeszłości
Kiedy ukończono budowę wysokiej pierwotnie na 146,59 metra Wielkiej Piramidy w Gizie, jako grobowca faraona Chufu, nazywanego po grecku Cheopsem, równoleżnik 50° N przebiegał 70 m 25 cm na północ od linii równoleżnika 50° N (ETRF89).
3761 r. p.n.e.
Linia przeszłości
Kiedy 7 października 3761 r. p.n.e. rozpoczął się religijny kalendarz żydowski, liczący czas od pierwszego dnia stworzenia świata według opisu z Księgi Rodzaju w Torze oraz Biblii, równoleżnik 50° N przebiegał 88 m 84 cm na północ od linii równoleżnika 50° N (ETRF89).
Oś czasu "TEMPUS FUGIT" została przedłużona przy okazji oddania nowej części cmentarza, a biegnąca tam kontynuacja alei pozwoliła na oznaczenie historycznych pozycji równoleżnika 50° N aż do 4 tysiąclecia p.n.e.; oś zamyka data 7 października 3761 r. p.n.e. czyli pierwszy dzień kalendarza żydowskiego - dzień stworzenia świata według Biblii i Tory; 88 m 84 cm na północ od głównej linii równoleżnika. W ten sposób obiekt stał się kompletny ideowo, ukazując skalę czasu w kontekście eschatologicznym: od początku świata, do jego końca - z życiem nas wszystkich i zbiorową historią ludzkości rozpiętymi pomiędzy tymi ekstremami... Jak życie człowieka rozpięte jest pomiędzy narodzinami i śmiercią...
Zapraszamy do odwiedzenia tego wyjątkowego pomnika upływu czasu i przemijania w przestrzeni Cmentarza Komunalnego Podgórki Tynieckie w Krakowie.
